Eerder op deze blog heb ik het gehad over rechtvaardigheid in een globale wereld en dit is een vervolg daarop. In deze post wil ik het hebben over wat vaak ‘mannelijke rechtvaardigheid’ wordt genoemd. Dit is rechtvaardigheid die veel is gebouwd op acties en consequenties en minder op nuance, overtuiging en situatie. Ik zal het hebben over de noodzaak waaruit het is ontstaan, wat de vrouwelijke variant is en welke moderne verandering er zichtbaar is in ons rechtssysteem.
De noodzaak
Mannelijke rechtvaardigheid heeft zijn naam uit de mensen die dit systeem hebben opgezet: mannen. Dit systeem is in twee dingen heel goed. Het is simpel in de kijk op moraliteit en kan efficiënt veroordelen. Door alleen te kijken naar de acties van een persoon en welke consequenties daaruit vloeien blijft het proces simpel in welke argumenten er gegeven kunnen worden (i.e. nog onbekende feiten) en kan een procedure op dagbasis worden afgerond. Dit is te zien in het klassieke Rome, waar er dagelijks ceremonies werden gehouden van enkele uren waarin meerdere criminelen werden veroordeeld voor hun misdrijven. Als het doel is om criminaliteit te veroordelen en te straffen, dan is het mannelijke model de manier om dit te doen. Omdat er in tijdperken voorheen relatief meer strafbare feiten waren (denk aan de vele religieuze en socio-morele misdaden) en armoede mensen ook sneller deed wenden naar de misdaad was een efficiënte rechtsspraak het belangrijkste. Het was beter om dagelijks honderd mensen te veroordelen dan één persoon vrij te spreken. Het mannelijke model van rechtvaardigheid vloeit uit de mannelijke maatschappij uit de oudheid en heeft altijd gedaan waarvoor die is bedoeld. In een wereld voor de Verlichting en andere filosofische ontwikkeling was dit de beste manier om rechtsspraak in te richten.
De vrouwelijke variant
Over de loop van de geschiedenis is onze rechtvaardiging steeds vrouwelijk geworden. Deze vrouwelijke kenmerken zijn de nuance in de ernst van de misdaad, het belang van de overtuiging tijdens de bedrijving van het misdrijf en de situatie waarin de misdadiger zich verkeert. Al deze kenmerken laten iets zijn van het klassieke beeld van de vrouwelijke en moederlijke aard: lief, zacht en onbevooroordeeld. Als een misdadiger wanhopig of mentaal incapabel is, moet de straf verminderd worden. Dit zelfde geldt voor minder bevoorrechte mensen, mensen die het goede wilden doen en mensen die een misdrijf hebben gedaan toen zij niet bij zinnen waren. Dit alles zorgt voor een beeld dat de rechtspraak eerlijk is en voor iedereen wordt gehouden. Deze vrouwelijke variant wordt in onze huidige tijd veelal toegepast. Het beeld dat een verdachte een taakstraf, boete of TBS opgelegd krijgt is veel bekender dan lange celstraffen of zelfs corporale straffen, zoals executies. Celstraffen worden veelal gereserveerd voor moordenaars, ernstige zedendelinquenten en terroristen en corporale straffen zijn volledig uitgefaseerd. Dit model is tevens goed in een paar dingen. Allereerst is dat de recidive van misdadigers. Deze ligt lager dan in een geheel mannelijk systeem. Ook wordt er met minder angst gekeken naar machthebbers gekeken, omdat een vrouwelijk rechtssysteem minder makkelijk kan worden gebruikt tegen een bevolking. Dit alles maakt dat, met de morele ontwikkelingen over de decennia, het vrouwelijke rechtssysteem meer grond heeft dan ooit.
Het conflict in onze tijd
In onze tijd liggen deze twee tegenliggende systeem in een spanning. Veel mensen vinden dat criminaliteit te veel loont, ook als er rechtsspraak plaatsvind. Dit komt door het hoge aantal taakstraffen en boetes die worden opgelegd. Vooral boetes worden gezien als iets wat proportioneel minder erg is voor rijke criminelen. Maar wanneer je aan deze zelfde mensen vraagt wat voor straf zij wel eerlijk zouden vinden als zij zelf de veroordeelde waren geweest, antwoorden zij anders. Hierin is elke straf te zwaar, omdat zij er zelf vanuit gaan dat zij onschuldig zijn. Wanneer je kiest voor een ander is een zware straf makkelijk gegeven. Maar wanneer jij het zelf bent is een rechtspraak met veel nuance en mitigerende omstandigheden nodig. Dit gedachtengoed is logisch. Mensen willen niet gestraft worden voor dingen die zij niet hebben gedaan. Daaruit vloeit dan dat zij ook niet mensen willen straffen die niks hebben gedaan. Deze gedachtengang is echter niet positief als we kijken naar misdaad bestrijding. De mensen die het meest profiteren van deze gedachtes bij de massa zijn de echte criminelen die echte criminaliteit uitvoeren. Zij komen namelijk makkelijker weg met hun criminele acties. Met het huidige vrouwelijke systeem is de systematische criminaliteit aanpakken geen reëel doel.
Zoals met veel is deze kwestie een persoonlijke voorkeur. Het belang bescherming is hierin de doorslaggevende factor. Je kan beschermd worden tegen de mogelijke tyrannie van de overheid die grond kan krijgen in de rechtsstaat door het vrouwelijke model te kiezen. Anders dan dat kan je beschermd worden tegen je medemens door criminaliteit minder te laten lonen binnen het mannelijke model. Net zoals met privacy en terreur bescherming is een beetje afnemen van het één nodig om het ander aan te vullen. Daarom wil ik eindigen met de volgende vraag om over na te denken:
Tegen wie heb jij meer bescherming nodig: je medemens of de overheid?
Zeverdung
Parttime Filosoof 