Historisch profiel: Karel de Grote

Vandaag wil ik het hebben over één van de meest prominente figuren in onze geschiedenis. Karel de Grote is iemand die langs is gekomen in al onze tijden op de basis- en middelbare school. Vandaag zou ik je mee willen nemen op een tour die iets dieper gaat dan veel van jullie hebben gehad in jullie onderwijs en wil ik een profiel samenstellen van Karel de Grote: in welke tijd hij leefde, wat hij heeft gedaan en hoe we dit nog steeds merken in onze huidige tijd. Afsluitend zal ik nog kort toelichten waarom het belangrijk is om over deze historische figuren na te denken.

De vroege Middeleeuwen

West-Europa in de vroege Middeleeuwen (~370-950 n.Chr.) leert zich kennen als de eerste keer in enkele eeuwen dat er geen ultieme machthebber heerst, namelijk het Romeinse Rijk. Met haar val begon de middeleeuwen in het Westen. Dit tijdperk kenmerkt zich allereerst door de vele volksverhuizingen van de vlaktes van Oost-Europa naar Germaans grondgebied, die ik hun beurt weer verhuisde naar oud Romeins gebied. Dit heeft geduurd tot ongeveer het jaar 600. Vanaf dit moment stabiliseerde de situatie in Europa geleidelijk naar een inheemse bevolkingsgroei en terugkomst van de vergane handel. Het jaar 800 bracht de terugkomt van nog een vergane institutie: het keizerschap. De eerste nieuwe keizer van Rome en hiermee het nieuwe Heilig Roomse Rijk was Karel de Grote. Zijn Frankische Rijk bedekte een groot deel van Europa. Moderne landen als Frankrijk, Zwitserland, Oostenrijk, Slovenië, Luxemburg, België en Nederland en grote delen van Italië, Duitsland werden allemaal omvat. Een groot en divers rijk, met aan het hoofd de leider van de Franken, de voornaamste militaire macht van Europa. Klinkt bekend? Dit werd door veel mensen gezien als de herleving van het Romeinse Rijk, zeker nadat het Heilig Roomse Rijk werd uitgeroepen. Het had wat het Romeinse Rijk had achtergelaten: Christendom en instituties. Toch was dit een nieuw beest. Het was opgebouwd vanuit feodalisme, een nieuwe wettelijke structuur gebaseerd op het leenstelsel. Karel de Grote was de ultieme grootgrondbezitter van het Frankische Rijk, met velen lagen aan onderdanen onder hem. Dit gaf ondersteuning voor zijn terugbrengst van de zeven vrije kunsten die in veel landen niet meer mogelijk was voor grote groepen mensen. Deze zeven vrije kunsten waren bedoeld om mensen te onderwijzen in filosofie en theologie en heeft in de Hoge Middeleeuwen geleid tot de scholastiek.

Wat Karel ‘de Grote’ heeft gemaakt

Zoals hierboven te lezen was Karel de Grote in alle disciplines thuis. Hij was ‘de Grote’ in het politieke landschap, maar ook in innovatie en cultuur. Daarvoor heeft hij naast de titel ‘de Grote’ ook nog titels als ‘Vader van Europa’ en ‘Imperator Augustus’ gekregen. Die verwijzen naar zijn opzetting van het Europese systeem en zijn rol als nieuwe Keizer (Imperator) van Europa. Hiermee is Karel de Grote een persoonlijkheid die het collectieve bewustzijn van Europa heeft gesmeten. Een grote eer voor de Frankische leider. Zijn Frankische Rijk is ook de voorloper op de twee grootste West-Europese landen, namelijk Frankrijk en Duitsland, en in mindere mate ook Nederland, Zwitserland en Oostenrijk. De invloed van het werk van deze persoon is immens voor de Europese en wereldgeschiedenis.

Cultureel was hij ook ‘de Grote’. Zijn contributie aan scholastiek is immens geweest. Scholastiek heeft op zijn beurt weer veel bijgedragen aan theologie en verdere wetenschap. Scholastiek was in het begin een manier om God en het Christendom door de wetenschap te vinden. Door de eeuwen heen is dit over gegaan van het hof van de koning naar kloosters en universiteiten. Hoewel mensen denken dat de Renaissance uit de 15de eeuw de terugkomst was van Griekse klassieke denkers, had de scholastiek van de 11de eeuw reeds deze denkers in het Christendom geplaatst. Was het niet voor de zwarte dood die dit kapot en verloren heeft gemaakt, hadden wij gesproken van een renaissance in de 11de eeuw. Er is door de oudheid en invloed van het Frankische Rijk, net als bij het Romeinse Rijk, weinig historisch en cultureels wat je niet kan koppelen aan het Frankische Rijk en het werk van Karel de Grote.

Relevantie van Karel de Grote en het leren hierover

Naast de immense culturele impact op intellectueel niveau en kleinere maar impactvolle ontwikkelingen als het Karolingische alfabet dat wij nog steeds gebruiken, heeft Karel de Grote vooral veel gedaan voor het scheppen van een Europese identiteit. Zo wordt er elk jaar in zijn naam een prijs uitgereikt, de Karelsprijs, voor de Europese leider die het meest heeft gedaan voor Europese eenwording. Als mensen serieus willen worden over het succes van de Europese Unie moet gekeken worden naar onze gedeelde geschiedenis en helden om aan te juichen als Europa zijnde. Mijn eerste voorstel voor Europese held wordt Karel de Grote, de man die Europa heeft gebracht uit de val van het Romeinse Rijk en beter heeft achter gelaten met een nieuwe lust voor kennis, eenwording en grootheid. Dus waarom zou je leren over mensen als Karel de Grote? Om beter te weten waarom er speelt wat er speelt, om beter te weten wat een mens kan bereiken en om hoop te geven voor een beter morgen. Karel de Grote was niet het einde van de menselijke conditie, maar wel het beginpunt van een betere wereld.

Zeverdung