Moraliteit van nu

Moraliteit is iets wat veel wordt besproken in onze wereld. Van links en rechts worden beschuldigingen gemaakt over dat beleid ‘immoreel’, ideeën achterhaald of wereld visies corrupt zouden zijn. De meeste mensen stellen zichzelf als moreel. En aangezien de meeste mensen het niet eens zijn dat dit waar is, blijft voor mij de vraag: wat is de moraliteit(en?) van nu? Waar ze vandaan komen en waarom ze het niet eens zijn zal ik hieronder beschreven. Concluderend zal ik mijn eigen zicht geven op moraliteit, waar ik dit vandaan haal en waarom ik die manier beter vind.

De voorganger: Religie

Om de moraliteit van nu te begrijpen moeten we het eerst hebben over de voorganger van onze huidige moraliteit. De Christelijke religie is in Nederland bijna vijftienhonderd jaar het morele kompas geweest. De eerste negenhonderd van die jaren was het vooral het katholieke geloof, waar de laatste zeshonderd jaar zich kenmerkt met gereformeerde leer. Het Christendom is in die tijd natuurlijk niet statisch gebleven en heeft veel veranderingen mee gemaakt. Toch wil ik wat punten benoemen die hetzelfde zijn gebleven. Allereerst is de liefhebbende God het morele beginpunt gebleven. Deze God heeft bepaalde wijsheid aan ons gegeven om naar te leven. Eén van deze waarheden is de gelijke behandeling van mensen ‘zoals henzelf’. Hiermee was dit in de epoch van de religie populair onder sociaal minderen. In de oudheid waren dit vooral vrouwen en slaven. Hiermee kwam wel de vrije wil vanuit God om zelf te handelen. God besluit niet voor iemand een actie uit te voeren, hiertoe hebben mensen de vrije wil gekregen. Hoe dit werkt met de Christelijke God heb ik hier eerder uitgelegd. Ook is onderwerping aan God en wie hij daartoe aanstelt een belangrijk punt. Het volgen van Gods weg is het ultieme morele goed en is daarmee het uitgangspunt van Christelijke moraliteit. Als laatste wil ik nog iets minder belangrijks benoemen omdat het relevanter wordt in onze tijd. Dit is dat “schoonheid” ook belangrijk was. Natuurlijke schoonheid in de natuur en fysieke schoonheid in gebouwen en kunstwerken waren allen belangrijke manieren om God te zien op aarde. Streven naar deze schoonheid is daarom ook belangrijk onder Christenen, mits deze schoonheid tot glorie van God is. Deze punten maken Christelijke moraliteit wat het is tot de dag van vandaag. Hierbij komen natuurlijk heel wat leefregels, maar dit is de Christelijke morele basis.

De culturele nieuwkomer: Relativistische moraliteit

In de twintigste eeuw is er een nieuwkomer gekomen voor moraliteit. Deze moraliteit is meer relativistisch dan de moraliteit die uit het Christendom is gevloeid, waar God en de Bijbel absoluut staan in de regels. Het missen van absolute moraliteit is daarmee ook waarin dit nieuwe systeem anders is dan alles wat daarvoor kwam. Waar elke religie stelde dat hun manier van denken absoluut en de enige juiste was, stelt relativisme dat elke groep mensen en elke cultuur daarmee een eigen beeld mag geven aan wat moreel is. Dit is iets wat altijd al waar was geweest, maar waar relativisme verschilt is dat het niet stelt dat één moreel systeem beter kan zijn, alleen anders. Vandaar de naam relativistisch, elk moreel systeem is goed relatief aan de cultuur waarin die heerst en hoeft niet beter te werken in elke cultuur. Relativisme is de moraliteit die dingen goedkeurt als autonomie van groepen en landen, decentralisatie, religieuze vrijheid en de culturele bescherming van minderheden. Het is vooral om deze laatste twee ook populair geworden onder moderne, liberale Christenen en worden zij ook gezien als hoe deze moraliteit gebruikt kan worden door een religieuze groep om zich te beschermen tegen overheden terwijl zij zich van binnen absoluut in hun moraliteit behouden. Duidelijk is dat relativistische moraliteit zich kenmerkt met tolerantie. Mede hierdoor is het paradox van tolerantie altijd een moeilijk op te lossen concept geweest in deze denkwijze. Naast tolerantie wordt vrijheid als de belangrijkste waarde gezien waar een maatschappij naar moet streven.

Een nieuwe basis

Beide hebben hun tijd aan het hoofd van de maatschappij gehad en beiden hebben dingen om voor te biechten. Te beginnen met religieuze, Christelijke moraliteit. Deze moraliteit is gebouwd voor een homogene bevolking. Dit heeft het probleem dat er alleen al in Nederland meerdere minderheden zijn die hierdoor hebben geleden onder een regime dat stricte regels oplegt. Deze dominantie zal voor deze mensen geen goede leefomstandigheden geven en daarmee immoreel zijn. Een ander probleem is dat mensen te snel totalitaire en autoritaire regimes kunnen goedpraten. Hier vallen goddelijke monarchiën onder, zoals de Franse ‘Zonnekoning’ Louis XIV, maar ook de meer recente fascistische en communistische landen van de twintigste eeuw. Hoewel die laatste twee religies verboden hadden, werd de status die religie had gebruikt om het regime voet bij stuk te geven. Misbruik is daarmee ook het grootste probleem van de absolute moraliteit die religie geeft en bescherming tegen misbruik daarmee de grootste uitdaging.

Relativistische moraliteit heeft weer andere problemen. De paradox van tolerantie is een duidelijk probleem wat het voortbestaan van deze moraliteit in wikken kan leggen. Het extreme politieke landschap wordt als gevolg gezien van de vrijheid die wordt gegeven aan mensen te doen en denken wat ze willen. Zelfs wanneer de intolerantie geen verdere gevolgen heeft voor het bestaan van de instituties kunnen er problemen staan tussen groepen die anders denken. Tot voor kort in het verleden waren nationalisten niet van mening de overheid te tuimelen, maar waren er al wel gerichte haat acties naar immigranten. Ook ligt de effectiviteit van de overheid in kwestie. Tolerantie betekent in wetgeving vooral veel niet doen. Hierdoor kunnen sommige nodige beleidsplannen lang liggen maar wordt dit niet opgepakt uit angst dat het een controversieel punt wordt en daarmee het einde van een politieke carrière. De grootste uitdaging van relativistische moraliteit is hiermee ook de inherente zwakheid die komt met het gedachtengoed. Een nieuwe basis is daarom belangrijk om te smeden met het besten van beiden. Een effectiviteit van staat die samen gaat met een inclusiviteit van de gehele bevolking. Ik heb deze brug helaas nog niet weten te overbruggen. Toch vond ik het belangrijk deze post te maken om context te geven bij huidige problematiek en hopelijk hoe deze opgelost kan worden. We zullen het moeten mee maken.

Zeverdung