Historisch profiel: Nederduitse Gereformeerde Kerk

Vandaag wil ik een historisch profiel opstellen voor een belangrijke organisatie uit de Nederlandse geschiedenis: de Nederduitse Gereformeerde Kerk. Graag zal ik kort de geschiedenis langsgaan, een belangrijke bijeenkomst van deze kerk bespreken en uitleggen wat dit ons kan vertellen over het Nederland van toen en nu.

Kerkgeschiedenis

De Nederduitse Gereformeerde Kerk is een kerk die is ontstaan in 1571 tijdens de Reformatie en heeft sindsdien een belangrijke rol gespeeld in de kerkelijke geschiedenis van Nederland. De kerk, die nu de Nederlandse Hervormde Kerk heet, was van 1579 tot 1795 de publieke kerk van Nederland. Deze status betekent dat de kerk meerdere publieke functies op zich nam. Dit ging over zaken als huwelijk, wat alleen in deze kerk mocht worden gesloten, maar ook over de scholen, die exclusief via deze kerk werden aangestuurd. Voordat deze kerk de publieke kerk van Nederland werd is deze ontstaan als een samenwerking van meerdere kerken in de lage landen en Duitsland. In 1568 werd een bijeenkomst gehouden in Wezel waar het Convent van Wezel is vastgesteld. Hierin werden de verschillende rollen binnen de kerk vastgesteld die tot op de dag van vandaag worden toegepast. Ook werd de synode opgericht. De eerste algemene synode zou plaatsvinden in 1571 in Emden. In deze Synode van Emden is de kerkorde van de Nederduitse Gereformeerde Kerk opgericht. Deze kerk begon in het noorden van ons land en het aangrenzende gebied wat nu in Duitsland ligt. Tussen 1571 en 1579 groeide de kerk zo snel binnen de lage landen dat in de Unie van Utrecht werd besloten dat de kerk de publieke kerk van de nieuwe Nederlandse gewesten werd. Hierin werd wel gesteld dat er een vrijheid van godsdienst was in de gewesten. Hierdoor konden katholieke kerken blijven voortbestaan binnen de gewesten, hoewel er wel weinig verdraagzaamheid was voor hen.

Synode van Dordrecht

In de decennia die volgde kwam de kwestie van de remonstranten en contraremonstranten naar boven. Hierin is in 1618 tot 1619 tijdens de algemene synode in Dordrecht een besluit over gevormd. De standpunten kwamen op twee belangrijke punten neer. Deze waren het theologische vraagstuk over predestinatie, ofwel of iemand is bestemd gered te worden, en een politiek vraagstuk over de positie van kerk en staat. De remonstranten stelden dat mensen niet voorbestemd waren om gered te worden, de contraremonstranten wel. Hierin was een verschil tussen respectievelijk de Lutherse en Calvinistische doctrine. In de kerk en de lage landen als geheel werd de Calvinistische doctrine in het voordeel gezet. Over het vraagstuk over de positie van kerk en staat zeiden de remonstranten dat de staat boven de kerk behoorde te staan, waar de contraremonstranten de kerk boven de staat stelde. Ook hier is in het voordeel van de contraremonstranten besloten en werd de kerkelijke autoriteit als de hoogste autoriteit geacht op veel vlakken. Hiermee werden de contraremonstranten de voortzetting van de Nederduitse Gereformeerde Kerk en hebben de remonstranten een afsplitsing opgericht. Het laatste belangrijke besluit was de opstelling van de Dordtse Leerregels. Deze leerregels zijn samen met de Nederlandse Geloofsbelijdenis en de Heidelbergse Catechismus de zogeheten Drie Formulieren van Enigheid. Deze formulieren van enigheid is de basis voor alle gereformeerde kerken in Nederland en iedere kerk die zich daarvan een afsplitsing noemt. Hiermee nemen dus ook alle gereformeerde kerken in het Nederland van nu deze formulieren in acht.

Nederlandse identiteit

Zowel het proces van het opstellen van deze kerkorde als de genomen besluiten hebben een echt Nederlands karakter. Door het ontstaan in de Reformatie waren deze kerken eerst erg verdeeld en op zichzelf. Door noodzaak van de buitenwereld zijn deze kerken samengekomen en hebben ze zichzelf tot een decentrale organisatie met een klein bestuursorgaan (Synode) opgemaakt. Over de jaren heen zijn er steeds meer beslissingen genomen over de algehele waarden van het orgaan, zonder te niet te doen aan het individuele karakter van een gemeente. Dit zelfde verhaal is identiek aan dat van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Niet gek natuurlijk, omdat de twee historisch zo nauw samen zijn gebonden. De Nederduitse Gereformeerde Kerk heeft ook de eeuwen na de Reformatie in redelijke stabiliteit overleeft. De eerste echt belangrijke wijziging binnen de kerk kwam in de Nadere Reformatie met de vroomheidsbeweging. Deze 17de en 18de eeuwse beweging had opvattingen over het zo strikt mogelijk volgen van kerkleer. Hierin werd echter weinig grond gevonden. Alleen omdat elke gemeente zijn eigen karakter mocht hebben zijn deze gebleven binnen de kerkorde. Verschillen overbruggen met acceptatie is nog een duidelijk Nederlands karakteristiek dat hier wordt weerspiegeld in de kerk. Ook is er iets dat de kerkorde kan geven aan de Nederlandse identiteit, anders dan zich er aan spiegelen. Deze kerkorde heeft voor meer dan 170 jaar in een staat van kleine veranderingen voortbestaan. Het enige revolutionaire moment was de inval door Napoleon in 1795, doe een eind maakte aan de publieke status van de kerk. Voor die tijd was er meer dan 170 jaar aan religieuze stabiliteit in Nederland, die veel goeds teweeg heeft mogen brengen. Wanneer men praat over wanneer Nederland aan de top stond in zowel macht als relatieve vooruitstrevendheid aan de rest van de wereld, dan praten we over de 16de, 17de en 18de eeuw. Het Nederland van nu is nog steeds een goede plek om te wonen, maar om exceptioneel te zijn heeft Nederland de stabiliteit van de kerk en de veiligheid van haar diplomatie nodig. Het Nederland van nu kan wat leren van het Nederland van toen.

Zeverdung